Bakır toksikasyonu

Özet

Koyunda uzun süreli hepatik birikim sonrası ani hemolitik kriz; köpekte ise çoğunlukla kronik bakır ilişkili hepatopati oluşturan tür-duyarlı toksikasyondur.

Mekanizma

Hepatik depolama kapasitesi aşıldığında serbest bakır oksidatif hepatosit hasarı oluşturur. Koyunda ani dolaşıma salınma lipid peroksidasyonu, intravasküler hemoliz ve hemoglobinürik nefroza yol açar.

Endikasyon / yaklaşım

• Bakır takviyesi ve şüpheli rasyonun derhal durdurulması; yem, mineral, su ve Cu:Mo dengesinin analizi
• Koyunda PCV, hemoliz, hemoglobinüri, böbrek/karaciğer işlevi ve doku bakırının değerlendirilmesi
• Akut oral maruziyette şok, Gİ hasar ve sıvı desteği
• Sürüde düşük stresli diyet/mineral düzeltmesi; uygun koşulda molibden-kükürt antagonizmasının uzman yönetimi
• Köpekte karaciğer biyopsisi, histopatoloji ve kantitatif bakırla tanı; kronik hepatopati yönetimi

Kritik uyarılar

• Koyunda elleme, taşıma veya başka stresörler depolanmış bakırın salınmasını ve hemolitik krizi tetikleyebilir.
• Klinik kriz başladıktan sonra prognoz kötüdür; korunma tedaviden daha etkilidir.

Kontrendikasyonlar

• Koyunlara diğer çiftlik türleri için hazırlanmış bakırdan zengin mineral/yem verilmesi
• Tek başına serum bakırıyla sürü vücut yükü veya prognoz belirlemek

Etkileşimler

• Rasyondaki molibden ve kükürt bakır emilimi/atılımını; hepatik hastalık bakır birikimini etkiler.

İstenmeyen etkiler

• Koyunda solukluk, sarılık, hemoglobinüri ve akut böbrek hasarı
• Akut maruziyette ağır gastroenterit ve şok
• Köpekte kronik hepatit, fibrozis ve siroz

Klinik örüntü

Koyunda ani hemolitik kriz: depresyon, güçsüzlük, soluk/ikterik mukoza ve kırmızı-kahverengi idrar; köpekte kronik hepatopati.

Antidotal yaklaşım

Akut olguda destek esastır. Koyunda amonyum tetratiyomolibdat ve sürüde diyetle molibden/tiyosülfat yaklaşımı; köpekte D-penisilamin ve bakırı kısıtlı diyet uzman tarafından değerlendirilebilir.

Yapılmaması gerekenler

• Krizde sürüyü gereksiz yakalama ve strese sokmak
• Hepatik ve renal hasarı izlemeden şelasyon uygulamak
• Rasyonun bakır-molibden-kükürt ilişkisini göz ardı etmek

Arınma / kalıntı

Gıda değeri olan hayvan, süt, yumurta, et ve su ürünleri; resmî kalıntı ve risk değerlendirmesi tamamlanıncaya kadar gıda zincirine sokulmamalıdır. Bu maddeler için ampirik bir arınma süresi belirlenemez.

Doz / protokol notu

Bu özet reçete değildir. Tedavi ve şelasyon; kimyasal tür, maruziyet yolu/zamanı, hedef hayvan türü, böbrek-karaciğer işlevi ve analitik sonuçlara göre veteriner hekim veya veteriner toksikolog tarafından belirlenmelidir.